Pokój Nauczycielski - Stemplew

  • Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Start Ważne przepisy i porady dla nauczycieli i wychowawców Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli

Email Drukuj PDF

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli

 

Opracował: dr Patryk Kuzior, doktor nauk prawnych, specjalista m.in. w zakresie prawa oświatowego, urzędnik zajmujący stanowisko kierownicze w urzędzie jednostki samorządu terytorialnego, autor wielu opracowań naukowych z zakresu prawa i wykładowca akademicki

 

Podstawa prawna:

 

*             Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191 ze zm.),

*             Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.),

*             Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 stycznia 1998 r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego (Dz.U. z 1998 r. Nr 15 poz. 64),

*             Projekt Ustawy z dnia 18 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Karta nauczyciela oraz niektórych innych ustaw,

*             Projekt Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego.

 

Odpowiedzialność dyscyplinarna jest odpowiedzialnością szczególnego rodzaju, ponieważ dotyczy ona wyłącznie osób wykonujących określony zawód (np.

lekarz, urzędnik, policjant, nauczyciel), pełniących określony urząd lub funkcję (sędzia, notariusz) lub przynależących do określonej grupy formalnej (np. odpowiedzialność przed sądem koleżeńskim w ramach stowarzyszenia lub partii politycznej). Odpowiedzialność ta dotyczy zachowań, które naruszają obowiązki wynikające z istoty funkcji lub wykonywanego zawodu lub w jakimś stopniu uchybiają godności danego zawodu. Można powiedzieć ogólnie, że na gruncie zawodowym odpowiedzialność dyscyplinarna dotyczy tych profesji, w których od osób je wykonujących oczekuje się pewnej rękojmi prawidłowego i profesjonalnego działania.

 

Naruszenie obowiązków nauczyciela czy wykroczenie przeciwko porządkowi pracy?

 

Odpowiedzialność dyscyplinarną ponoszą także nauczyciele, przy czym mimo że jest to forma odpowiedzialności pracowniczej, to jednak jest ona związana z wykonywaniem zawodu jako takiego, a nie z wykonywaniem pracy na rzecz ściśle określonego pracodawcy. Warto od razu zaznaczyć, że - w myśl art. 75 ust. 1 KN - nauczyciele ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za uchybienia godności zawodu lub obowiązków, o których mowa w art. 6. Ustawodawca wyraźnie rozgraniczył tę właśnie odpowiedzialność od odpowiedzialności porządkowej, a więc za uchybienia przeciwko porządkowi pracy wynikające z art. 108 Kodeksu pracy. Nauczyciele ponoszą ją na takich samych zasadach jak pracownicy, których sytuację reguluje powszechne prawo pracy (Kodeks pracy).

 

Cechą szczególną odpowiedzialności dyscyplinarnej jest to, że o winie osoby, która sprzeniewierzyła się etyce danego zawodu lub obowiązkom, a w konsekwencji o nałożeniu kary, rozstrzygają - na ogół kolegialnie - inni reprezentanci danego zawodu specjalnie do tego powołani. W przypadku nauczycieli stanowi o tym art. 77 KN.

 

Skoro w drodze ustawy rozgraniczono te dwa różne reżimy odpowiedzialności, to, wychodząc z założenia o racjonalności prawodawcy, należy przyjąć, że określone zachowanie nauczyciela naruszające przyjęte normy nie może być kwalifikowane zarówno jako naruszenie obowiązków nauczyciela oraz jako wykroczenie przeciwko porządkowi pracy. Kwalifikacja zaś danego zachowania do jednej bądź drugiej kategorii nie jest też kwestią dowolnego uznania.

 

O ile w teorii rozróżnienie pomiędzy naruszeniem obowiązków zawodowych a naruszeniem porządku pracy może wydawać się rzeczą banalną, to w praktyce jest inaczej i nierzadko dochodzi do zupełnie błędnego stosowania przepisów prawa.

 

Obowiązki i powinności nauczyciela

 

Odpowiedzialność dyscyplinarna dotyczy, jak już wskazano wcześniej, uchybień godności zawodu nauczyciela lub naruszenia obowiązków, o których mowa w art.

6 KN. Sięgając do katalogu z art. 6, który stanowi, że nauczyciel zobowiązany jest:

 

*             rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem

oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę,

*             wspierać każdego ucznia w jego rozwoju,

*             dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego,

*             kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w

poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka,

*             dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich

zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów,

 

przyjąć trzeba, że chodzi tu o obowiązki związane z wypełnianiem funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, a więc o to, co jest istotą zawodu nauczyciela. Zwrócić należy jednak uwagę, że przytoczony wyżej katalog obowiązków jest bardzo pojemny, przy czym niektóre z użytych w nim sformułowań, jak choćby dążenie do pełni własnego rozwoju osobowego czy dbanie o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich, ma charakter postulatywny, co niezwykle utrudnia odczytanie pożądanego wzorca zachowań. Nie można zapominać także, że oprócz wypełniania tych obowiązków nauczyciel zobowiązany jest do powstrzymania się od zachowań uchybiających godności zawodu. Co ważne, z powyższego wynika, że nauczyciel zobowiązany jest zachowywać się godnie nie tylko w godzinach pracy i w miejscu jej świadczenia, lecz powinien prezentować właściwą postawę etyczną także poza szkołą (placówką).

 

Etyka zawodowa

 

To, jakie zachowania są godne zawodu, a jakie tej godności uchybiają, to oczywiście kwestia etyki zawodowej, której nie da ująć się w jakieś sztywne ramy. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę rolę nauczyciela wynikającą z istoty tego zawodu, nauczyciel winien zachowywać się w taki sposób, by mógł stanowić wzór dla swoich uczniów, by nie było rozdźwięku pomiędzy jego osobistą postawą a tym, czego wymaga się od uczniów w procesie wychowawczym.

Krótko mówiąc, aby nauczyciel mógł wychowywać młodzież w poszanowaniu prawa, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka, aby mógł kształtować odpowiednie postawy moralne i obywatelskie, sam swym codziennym postępowaniem w szkole, ale także poza nią winien wykazywać, że ideały te są mu bliskie.

 

Przykład

Nauczyciel liceum i jedna z jego uczennic w szkole zachowują wszelkie pozory, że nie łączy ich nic poza normalną więzią nauczyciel-uczeń. Do dyrektora wpłynęła jednak anonimowa skarga, że ten nauczyciel oraz jego uczennica widziani byli w parku i dyskotece w sytuacjach wskazujących wyraźnie, że pozostają w bliskich relacjach osobistych. W szkole "mówi się", że osoby te tworzą parę. Nauczyciel, poproszony przez dyrektora o wyjaśnienie tej sytuacji, stwierdził, że to, co robi po szkole i z kim, jest jego osobistą sprawą.

 

Opisane zachowanie nauczyciela jest niewłaściwe. Gdyby zarzuty dotyczące pozostawania w bliskiej relacji intymnej nauczyciela z uczennicą potwierdziły się, to nauczyciel ten powinien ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną. Z punktu widzenia prawa karnego zabronione jest wprawdzie wyłącznie obcowanie płciowe z osobą małoletnią poniżej 15 lat, niemniej jednak - nawet jeśli uczennica ma więcej lat lub jest pełnoletnia - to nie można zapominać, że występuje tutaj stosunek zależności. Niezależnie od tego, czy nauczyciel nie nadużywa stosunku zależności w kontaktach z uczennicą, zachowanie takie należy oceniać jako niemoralne. Należy mieć na uwadze, że nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia obowiązkom lub godności zawodu niezależnie od odpowiedzialności karnej. Postępowanie dyscyplinarne przeciwko nauczycielowi może być więc prowadzone niezależnie od prowadzonego przeciwko niemu jako oskarżonemu z tytułu popełnienia tych samych czynów postępowania karnego przed sądem.

Zostało to potwierdzone przez Sąd Najwyższy w Orzeczeniu z dnia 11 maja 2000 r. (III SZ 2/00).

 

Obowiązki związane ze stanowiskiem i funkcjami szkoły

 

Spośród obowiązków nauczyciela określonych w art. 6 KN najdalej idąca konkretyzacja dotyczy rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym nauczycielowi stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym realizowania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Istnieje cały szereg przepisów zarówno powszechnie obowiązującego prawa, jak i przepisów o charakterze wewnętrznym, w których znajdujemy konkretne obowiązki nauczyciela związane choćby z podstawą programową, a więc z treścią realizowanych zajęć dydaktycznych, ocenianiem i klasyfikowaniem uczniów, sporządzaniem dokumentacji czy też z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom.

 

Przykład

Nauczyciel - mimo wielokrotnie zwracanej mu uwagi - zaniedbuje kwestie związane z wypełnianiem dzienników lekcyjnych. Cały czas podkreśla, że najważniejszą dla niego kwestią jest skupianie się na treściach dydaktycznych, a nie zajmowanie się "biurokracją", powołuje się na bardzo dobre wyniki w nauce uzyskiwane przez uczniów, sami zaś uczniowie bardzo wysoko oceniają jakość prowadzonych zajęć.

 

Jednak prowadzenie dokumentacji przebiegu nauczania, w tym wypełnianie dzienników lekcyjnych, także jest obowiązkiem nauczyciela związanym z powierzonym mu stanowiskiem. Za uchylanie się od wypełniania tego obowiązku nauczyciel może ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną.

 

Obowiązki pracownicze o charakterze ogólnym

 

Z kolei pewna część obowiązków nauczyciela to typowe obowiązki pracownicze, jakie dotyczą praktycznie każdej osoby wykonującej pracę najemną. Obowiązki te tworzą określony u danego pracodawcy porządek pracy. Składa się na niego przestrzeganie ustalonej organizacji pracy, a więc punktualnego stawiania się na stanowisku pracy, nieopuszczania swego stanowiska w czasie pracy bez usprawiedliwienia, przyjętego w danym zakładzie pracy sposobu potwierdzania przybycia do pracy oraz usprawiedliwiania swojej nieobecności, a także przestrzeganie przepisów przeciwpożarowych i przepisów dotyczących bezpieczeństwa oraz higieny pracy. Kwestie te powinny znaleźć odzwierciedlenie w obowiązującym w danym zakładzie pracy regulaminie pracy, który uszczegóławia regulacje przewidziane w Kodeksie pracy oraz wydanych na jego podstawie aktach wykonawczych.

 

Przykład 1

Nauczyciel - mimo obowiązującego na terenie szkoły zakazu palenia - został przyłapany przez dyrektora na paleniu papierosów na zapleczu pracowni lekcyjnej. Nauczyciel tłumaczy, że z paleniem ukrywa się przed uczniami, więc nie daje złego przykładu, pali w trakcie przerw i wietrzy pomieszczenie, więc jego nałóg nie powinien nikomu przeszkadzać.

 

To, że nauczyciel pali, nie powinno być rozpatrywane w kontekście uchybienia godności zawodu z uwagi na to, że nie jest to dobry przykład dla młodzieży.

Palenie tytoniu nie jest przecież zakazane, jednak w określonych miejscach palić nie wolno. Zachowanie nauczyciela jest więc uchybieniem przeciwko porządkowi pracy, za które może ponosić odpowiedzialność porządkową, nie zaś odpowiedzialność dyscyplinarną.

 

Przykład 2

Nauczyciel wychowania fizycznego pozostawił młodzież na sali gimnastycznej na pół godziny bez opieki. W tym czasie jeden z uczniów w trakcie gry w piłkę doznał urazu kolana. Nauczyciel tłumaczy, że wprawdzie nie powinien pozostawiać uczniów bez opieki, ale urazy, jakie mogą się zdarzać w czasie zajęć, są kwestią ryzyka sportowego, za które on brać odpowiedzialności nie może. Swoje zachowanie nauczyciel ocenia jako nieprzestrzeganie ustalonego porządku pracy i naruszenie przepisów BHP, bo te nakazują zapewnienie opieki nad uczniami w czasie zajęć.

 

Nauczyciel rzeczywiście nie może ponosić odpowiedzialności za każdy uraz ucznia, jaki może zdarzyć się w czasie zajęć wychowania fizycznego.

Nauczyciel zobowiązany jest jednak do zapewnienia nadzoru nad uczniami w czasie zajęć, w czasie zajęć sprawnościowych ma natomiast zminimalizować wszelkie ryzyko dla zdrowia uczniów. Brak nadzoru nad uczniami to naruszenie podstawowych obowiązków nauczyciela, za które nauczyciel ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną, nie zaś odpowiedzialność porządkową.

 

Kary

 

Karta nauczyciela w art. 76 ust. 1 określa katalog kar, które mogą być wymierzane nauczycielowi za przewinienia dyscyplinarne. Karami tymi są:

 

*             nagana z ostrzeżeniem,

*             zwolnienie z pracy.

*             zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w

zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania,

*             wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

 

Kary te podlegają pewnemu stopniowaniu, co wiąże się z tym, że waga naruszonych obowiązków może być różna - tak jak i postawa osoby winnej określonego przewinienia. Najłagodniejszą karą jest nagana z ostrzeżeniem, która stanowi pewnego rodzaju akt potępienia nauczyciela. Prawomocne orzeczenie podlega na podstawie art. 76 ust. 5 KN włączeniu do akt osobowych, niemniej jednak kara ta nie niesie za sobą tak daleko idących skutków jak pozostałe.

 

W przypadku wszystkich pozostałych kar uprawomocnienie się orzeczenia o ukaraniu skutkuje wygaśnięciem stosunku pracy. Różnice polegają jednak na tym, że w przypadku kary zwolnienia z pracy nauczyciel może szukać zatrudnienia w zawodzie i może zostać zatrudniony w innej szkole. W przypadku kary wskazanej w trzecim punkcie ukarany może być ponownie zatrudniony w zawodzie dopiero po upływie trzech lat, w przypadku natomiast wskazanym w punkcie ostatnim - w ogóle nie ma możliwości powrotu do zawodu.

 

Z art. 82 ust. 1 KN wynika, że dwie pierwsze z wymienionych kar podlegają zatarciu, co jest równoznaczne ze zniszczeniem odpisu orzeczenia włączonego do akt osobowych i uznaniem ich za niebyłe z upływem trzech lat od doręczenia nauczycielowi prawomocnego orzeczenia o ukaraniu. Kara wskazana w punkcie kolejnym zaciera się natomiast z upływem sześciu lat od doręczenia nauczycielowi prawomocnego orzeczenia o ukaraniu.

 

Przyszłe zmiany

Należy też wspomnieć o pewnych zmianach w zasadach prowadzenia postępowania dyscyplinarnego nauczycieli, które są jeszcze w fazie projektu, jednak wszystko wskazuje na to, że w najbliższym czasie wejdą w życie. Zmiany zostaną wprowadzone na mocy nowelizacji KN z 18 marca 2016 r. W efekcie podstawowe zasady prowadzenia postępowania dyscyplinarnego zostaną, z dokonaniem pewnych zmian, przeniesione bezpośrednio do Karty nauczyciela.

Jednocześnie utraci moc Rozporządzenie z dnia 22 stycznia 1998 r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego. Szczegółowe zasady prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, w tym zasady działania komisji dyscyplinarnych, prowadzenia postępowania wyjaśniającego, prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w pierwszej instancji, postępowania odwoławczego i wznawiania postępowania zostaną określone w nowym Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego.

Trzeba również pamiętać, że postępowanie dyscyplinarne zostanie rozszerzone na wszystkich nauczycieli, bez względu na obowiązujący ich wymiar godzin i miejsce zatrudnienia (jednostki publiczne, niepubliczne). W aktualnym stanie prawnym w przypadku publicznych przedszkoli, szkół i placówek oświatowych prowadzonych przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz niepublicznych przedszkoli, niepublicznych placówek oświatowych i niepublicznych szkół przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli mają zastosowanie wyłącznie do nauczycieli zatrudnionych w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć. Natomiast nauczyciele zatrudnieni w ww. jednostkach w niższym wymiarze nie podlegają w ogóle odpowiedzialności dyscyplinarnej na podstawie KN. Po wejściu w życie nowelizacji wszyscy nauczyciele, bez względu na wymiar i miejsce zatrudnienia, zostaną objęci przepisami o odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli przewidzianymi w KN.

 

Statystyka

System : Linux w
PHP : 5.3.18-ugu1
MySQL : 5.5.30-1netmix1-log
Czas : 06:34
Pamięć podręczna : Wyłączono
GZIP : Wyłączono
Użytkowników : 72
Artykułów : 48
Odsłon : 115534

Odtwarzacz muzyki mp3